“TerDU xabarlari” jurnali aniq, tabiiy, ijtimoiy va gumanitar sohalar doiralariga mo‘ljallangan nashr bo‘lib, ushbu sohalardagi ilmiy-amaliy, innovatsion yangiliklarni har tomonlama yoritish, jurnalxonlarning ilmiy-innovatsion axborotga bo‘lgan talab-ehtiyojlarini yanada to‘laroq qondirish, jurnal imkoniyatlaridan keng va samarali foydalanishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘yadi. Maqolalar o‘zbek, rus va ingliz tillarida aniq, tabiiy, ijtimoiy va gumanitar sohalar yo‘nalishida chop etiladi. Bosh muharrir: A.H.Toshqulov, iqtisodiyot fanlari doktori, professor. Bosh muharrir o‘rinbosari: A.Shaydullayev, tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD). Mas'ul muharrir: Buzrukova Mohitobon Jamolovna. Manzil: Termiz shahri, “Barkamol avlod” ko'chasi 43-uy Muassis: Termiz davlat universiteti Maqola chop etish formati: online va an'anaviy Davriyligi: har chorakda 1 marta nashr etiladi Tahririyat jamoasi Litsenziya: C-5669698
Rangtasvir talabalarni rassomlar estetik ruhda darslarida ijodi misolida tarbiyalash
Xalqimiz hayotida ro‘y berayotgan o‘zgarihslar tasviriy san’at sohasiga muayyan darajada o‘z ta’sirini o‘zkazmoqda. Shunday ekan, san’at hozirgi kunda inson hayotini yanada go‘zal qilishi, unga estetik, ruhiy kayfiyat berishi lozim. Badiiy taassurotlar, bilimlar, rassomlarning yaratgan asarlari, mahoratlar yig‘indisi badiiy ijod qilishning to‘laligi va boyligi uchun katta ahamiyatga egadir. Rangtasvir darslarida olib boriladigan ishlarda rassomlar ishlaridan foydalanish ta’lim va tarbiya borasida muhim o‘rin tutadi.
Mualliflik huquqi (c) 2025 TerDU xabarlari
Maktab kompetensiyalarni integrativ o'quvchilarida ijtimoiy rivojlantirishning tuzilmasi
Ushbu maqolada umumiy o'rta ta'lim maktablari muassasalarida Tarbiya fanini o'qitish orqali o'quvchilarning egallagan bilim, ko'nikmalarini o'z shaxsiy, kasbiy va ijtimoiy faoliyatlarida amaliy qo'llay olish ijtimoiy kompetensiyalarning tuzilmasi tadqiq etilgan, ta'lim tizimini takomillashtirishga oid ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Mazkur magolada psixologiyada jadal rivojlanyotgan kognitiv psixoterapiya metodi v a uning istiqbollari xususida ma'lumotlar keltirilgan. Shaxsning sog'lom tafakkuri uning salomatligini himoya qilish, farovon turmushining manbai ekanligi ammo, ko'pchilik kishilar salbiy fikr yuritishga moyil bo'lishi, buning sababi odamlarning ajdodlaridan, ota-onalaridan meros bo'lib golgan steriotipik qarashlar, stress, qo'rquv, mojarolar, uzog muddatli asabiy taranglik, turli ruhiy travmalar, uzoq muddatli xafagarchilik natijasida olingan negativ fikrlashi oqibati ekanligi haqida fikrlar bayon etilgan. Shuningdek, kognitiv psixoterapiyani qo'llashning afzalliklari, Kognitiv xulq-atvor psixoterapiyasidan foydalanib olingan psixologik tadąiqot natijalari hamda qo'llanilgan "Gabituatsiya", "Xulq-atvorni mustahkamlash" usullari, "Muammo" psixologik trening metodlari asosida psixoterapevtik suhbat va mashqlantirish ishlari xaqida ma'lumotlar keltirilgan.
Eng kuchli shifrlash algoritmlari: zamonaviy xavfsizlikning asosiy tayanchi
Raqamli axborot davrida ma’lumotlar xavfsizligi tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bugungi raqamli davrda axborot har bir daqiqada almashiladi, uzatiladi va saqlanadi. Internet orqali yuborilayotgan har bir xat, bankdagi tranzaktsiya yoki shaxsiy hujjat himoyasiz bo‘lsa, turli tahdidlar ostida qoladi. Shu sababli axborotni himoyalashda shifrlash (kryptografiya) muhim vosita hisoblanadi. Shifrlash algoritmlari axborotni ruxsatsiz kirishlardan himoya qiladi. Ular ma’lumotlarni shifrlangan shaklga aylantirib, faqat maxsus kalitga ega bo‘lgan foydalanuvchilar uchun ochiq bo‘lishini ta’minlaydi. Ushbu maqolada hozirda eng zamonaviy shifrlash algoritmlarining turlari, eng kuchli va xavfsiz hisoblangan shifrlash algoritmlari, ularning ishlash mexanizmi, afzallik va kamchiliklari o‘rganiladi. Maqolaning maqsadi—zamonaviy shifrlash algoritmlari samaradorligini tahlil qilish va real xavfsizlikdagi o‘rnini ko‘rsatishdir, ularning kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlarini baholashdir..
CODERS WAR platformasida “duel rejimi” orqali kompetensiyalarni baholashning yangi metodik modeli
Ushbu maqolada CODERS WAR platformasida ishlab chiqilgan “duel rejimi” asosidagi baholash modeli raqamli avlod o‘quvchilari uchun samarali alternativ metodik yondashuv sifatida tahlil qilinadi. An’anaviy baholash uslublariga nisbatan duel shakli o‘quvchilarni bilimga asoslangan raqobatga jalb etadi, ularni reflektiv tafakkur, tezkor qaror qabul qilish va muammoli vaziyatda faol ishtirok etishga undaydi. Tadqiqot doirasida Termiz davlat universiteti talabalar ishtirokida o‘tkazilgan tajriba duel rejimining o‘quvchilarda bilim bilan birga reflektiv va kompetensiyaviy o‘sishni rag‘batlantiruvchi kuchga ega ekanini ko‘rsatdi. Shuningdek, maqolada duel modelining takomillashtirish yo‘llari ham tavsiya etiladi.
Natural sonlar uchligini oltita tub son yordamida ifodalashlar masalasida kichik yoylar bo'yicha integralni baholash
Maqolada bir vaqtning o'zida uchta natural sonni oltita tub sonning yig'indisi ko'rinishida ifodalashlar masalasi tekshirilgan. Ma'lumki, bu masala umumiy holda Xua Lo-Ken tomonidan qo'yilgan. Ishda kichik yoylar bo'yicha integral uchun baho larning ko'pi bilan ta uchliklardan tashqari barcha uchliklar uchun o'rinli ekanligi isbotlangan.
G‘o‘za o‘simligi barglaridagi hujayra shirasi konsentrasiyasining tuproq namligiga bog‘liqligi
Ushbu maqolada Gossypium hirsutum L. va Gossypium barbadense L. g‘o‘za navlari­ning normal tuproq namligi va cheklangan namlik sharoitlarida, shuningdek, o‘simlikning turli yaruslarida joylashgan barglarida hujayra shirasining konsentratsiyasi (HJK) ko‘rsatkichlari bo‘yicha solishtirma tahlili keltirilgan. Tadqiqot natijalari har ikkala navning suv rejimiga moslashuv darajasi va qurg‘oqchilikka chidamliligi haqida fiziologik asoslangan xulosalar chiqarishga imkon beradi.
barg hujayra shirasining konsentratsiyasi
Parazit - xo'jayin tizimidagi HAEMONCHUS (COBBOLD, 1898) avlod nematodlarining bioekologik aspektlari va morfo-funksional aloqalari
It is well known that the need to elucidate the mechanisms of parasite adaptation to changing environmental conditions and functional relationships between partners is of great interest for optimizing methods and developing disease prevention tools. Consequently, knowledge of the mechanisms of formation of helminth faunal complexes will make it possible to determine the distribution areas of the parasite across hosts, study the population structure and determine the interaction between hosts and parasites, and predict the basis for identifying biotic and abiotic determinants of parasite-host communities.
Surxondaryo viloyatida kuzatiladigan chang (Afg‘on shamoli) bo'ronlari vaqtida havodagi chang miqdorini monitoring qilish va baholash
Hozirgi vaqtda bir qancha jahon mamlakatlarida kuzatiladigan chang boʻronlarining ta’siri ortib borayotganligi ekologik mammolardan biriga aylanib boʻldi. Atmosferadagi mayda donador 100 millimikrondan kichikroq boʻlgan qattiq yoki suyuq zarralardan iborat chang zarralarining atrof-muhitga ta’siri oʻrganildi. Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining (JSST) tadqiqotlariga koʻra, har kubometr uchun 10 millimetrik chang konsentratsiyasi insonlarga oʻlim xavfini tugʻdiradi. Surxondaryo viloyatining janubiy tumanlarida kuzatiladigan mahalliy tilda “Afgʻon shamoli” ta’sirida yuzaga keladigan chang boʻronlari vaqtida 2,5, 5 va 10 mkmli chang zarralarining havodagi miqdorining ortishi hamda noqulay ekologik sharoit keltirib chiqarishini toʻrtta asosiy tadqiqot ustuvorligi asosida oʻrgandik. Surxondaryo viloyatining bir nechta hududlaridagi chang boʻronlarini monitoring qilish oraqali ilmiy tadqiqot ishini olib bordik.
Surxondaryo viloyatining janubiy tumanlari
Yunon - Baqtriya podshosi Yevkratid I tangalari haqida
Tarix fanida ilmiy yechimini kutayotgan muammolar talaygina. Shulardan biri – Oʻzbek davlatchiligi tarixida Yunon-Baqtriya podsholigi tangalari tavsifi, ijtimoiy va madaniy hayot masalalarini yozma va moddiy manbalar bilan haqqoniy, tanqidiy tahlil qilish bugungi tarix fani va tarixchilar oldida turgan dolzarb muammolardan biridir. Tariximizni o‘rganishda tangashunoslik fanining o‘rni beqiyosdir. Tangalar bizga eramizdan avvalgi davrdan to hozirgi kungacha bo‘lib o‘tgan tarixiy va madaniy voqealar qolaversa, siyosiy, iqtisodiy, millatlarning diniy dunyoqarashlari, hukmdorlar titullari haqida ham qimmatli malumotlarni beradi. Maqolada Yunon-Baqtriya podsholigi tangalari va ularning klassifikasiyasi, tangalar turlari va muomalasi Yunon-Baqtriya podsholigiga oid muhim numizmatik topilmalar to‘g‘risidagi ma’lumotlar aks etgan.
Yunon-Baqtriya podsholigi tangalar turlari
tangalarda aks etgan podsholik titullari
Mang'itlar davrida rus qullari: siyosiy va strategik imkoniyat o'rtasida xatar
Mazkur maqolada Mang'itlar sulolasi hukmronligi davrida Buxoro amirligidagi rus qullarining huquqiy-ijtimoiy ahvoli, ularning kelib chiqishi, qul sifatida foydalanish yo'nalishlari hamda Rossiya imperiyasining mazkur muammoga munosabati tahlil etiladi. Xususan, rus qullari masalasida Rossiyaning harbiy-siyosiy emas, balki diplomatik yechimlar orqali ta'sir ko'rsatishga urinishlari va ular ortidagi strategik magsadlar yoritib beriladi. Shu bilan birga, manbalarda gayd etilgan ma'lumotlar asosida amirlikdagi rus fugarolarining ijtimoiy hayoti, rus qullarining qiymati, ishlatilish sohalari va taqdiri haqida ma'lumotlar berilgan. Maqola tarixiy-tahliliy, qiyosiy yondashuv va xronologik usullar asosida tayyorlangan bo'lib, Buxoro amirligi va Rossiya imperiyasi o'rtasidagi munosabatlarning kam o'rganilgan jihatlarini ochib berishga qaratilgan.
Estetikaning predmetini aniqlash bo'yicha ba'zi mulohazalar
Maqolada estetikaga turli qarashlarning tanqidiy tahlili berilgan, bu fanning obyekti, predmeti, maqsad va vazifalarini aniqlashga urinish qilingan
Sopolli madaniyati taqinchoqlarining turlari va vazifasi xususida dastlabki ma'lumotlar
Sopolli madaniyati bronza davri (mil. avv. 2250-1450) da shakllangan Oks sivilizatsiyasining mahalliy shimoliy Baqtriya madaniyati bo‘lib, bugungi kungacha Janubiy O‘zbekiston hududida ushbu madaniyatga oid 70 dan ortiq yodgorliklar aniqlangan. Ushbu madaniyat sohiblari dehqonchilik, chorvachilik bilan bir qatorda hunarmandchilikni ham teng rivojlantirgan jamoa hisoblanadi, ayniqsa hunarmandchilikning bir tarmog‘i hisoblangan zargarlik sohasida juda katta yutuqlarga erishishgan. Sopolli madaniyati yodgorliklaridan zargarlik san’ati buyumlarining to‘g‘nog‘ich, diadem, sirg‘a, munchoq, marjon, shokila, tumor, bilaguzuk va uzuk kabi turlari aniqlangan. Ushbu maqolada Sopolli madaniyati yodgorliklaridan topilgan taqinchoqlarning turlari va ularning vazifasi to‘g‘risidagi tarixiy va arxeologik ma’lumotlar ilmiy tahlil qilingan.
SOG‘LOM ISH MUHITI YARATISHDA RAHBARNING LIDERLIK USLUBI VA UNING IJODIY JARAYONLARGA TA’SIRI
Ushbu maqolada rahbarlarning liderlik uslublarining sog‘lom ish muhitini yaratishda va ijodiy jarayonlarni rivojlantirishda tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Sog‘lom ish muhitining tashkil etilishi mehnat samaradorligini oshirish, ijodiy yondashuvni rag‘batlantirish hamda jamoaviy motivatsiyani kuchaytirish uchun muhim omil hisoblanadi. Tadqiqotda demokratik, avtoritar va liberal liderlik uslublarining o‘ziga xos xususiyatlari va ular ijodiy jarayonlarga ko‘rsatadigan ta’siri ko‘rib chiqilgan.
TARBIYAVIY FAOLIYAT VA UNI TASHKIL ETISH
Mazkur maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarni tarbiyaviy faoliyatga tayyorlashning nazariy jihatlari muhokama qilinadi.
ПРОФЕССИОНАЛЬНАЯ ПОДГОТОВКА БУДУЩИХ ПЕДАГОГОВ В СИСТЕМЕ МНОГОУРОВНЕВОГО ОБРАЗОВАНИЯ В РЕСПУБЛИКЕ БЕЛАРУСЬ
The specificity of the training of teaching staff in the multi-level education system of the Republic of Belarus lies in early immersion in the teaching profession through the organization of specialized training at the level of general secondary education, training of future teachers at all levels of education (secondary specialized, higher and additional adult education). The training of teaching staff at the higher education level is built on the principle of continuity; continuity and practice orientation. The imple- mentation of these principles requires modernization of the content of general (structure, forms, methods) and practical training (organization of practice from 1st to 4th year with consistently built increasingly com- plex content) of future teachers.
SANOAT CHIQINDILARI MIKROKREMNEZYOM VA YUQORI PORTLANDSEMENT
Tadqiqot maqsadi. Sementga bo‘lgan talab yuqoriligi sababli, yuqori sifatli sement ishlab chiqarish muhim hisoblanadi. Olib borilgan tadqiqotimizda sement ishlab chiqarish uchun sarflanadigan klinker sarfini kamaytirgan holda, sementning mustahkamligini oshirishdan iborat. Tadqiqot metodlari. Bunda klinker sarfini kamaytirish va sement mustahkamligini oshirish uchun aktivlangan mikrokremnezyom, seolit va yangi polikarboksilatli superplastifikatordan foydalanish samarali nati- ja berdi. Tadqiqot natijalari. Bunda aktivlangan mikrokremnezyom tarkibidagi Si sement gidrotat-siyasi natijasida hosil bo‘lgan Ca(OH)2 bilan ikkilamchi gidro-tatsiyaning yaxshi borishini ta’minlaydi. Superplastifikator esa sement zarralarining tarqal- ishini yaxshilaydi va suv sarfini kamaytiradi. An’anaviy sementga aktivlangan mikrokremnezyom va seolitdan 10% qo‘shimcha qo‘shilib olingan sement namu-nalarining siqilishga bo‘lgan mustahkamligi 2, 7 va 28 kunlik namunalarda o‘rganilgan. Xulosa. Olingan natijalarda an’anaviy sement namunasiga nisbatan 10% faollashtirilgan mikrokremnezyom va seo- lit qo‘shilgan sement kompoziti namunasining siqilishga bo‘lgan mustahkamligi yuqori ekanligi aniqlandi.
8-OKSIXINOLINNING ARALASH LIGANDLI KOMPLEKS BIRIKMASI SINTEZI VA TADQIQI
Ushbu tadqiqot ishida 8-oksixinolinning nikel(II)xloridi va DEA ishtirokidagi yangi kompleks birikmasi sintez qilingan. Sintez qilingan kompleksning tarkibi va tuzilishi RTT usuli yordamida isbotlandi. Kom- pleksdagi molekulalararo o‘zaro ta’sirlar xarakterini tavsiflash uchun Hirshfeld sirtini Crystal Explorer17.5 dasturi yordamida tahlil qilindi. Shuningdek kompleksning termik tahlili TG va DTA usullari yordami- da aniqlandi. Ligand va sintez qilingan komleksning IQ-spektri tahlili oʻtkazildi. Sintez qilingan kompleksning energetik koʻrsatkichlari DFT usulida hisoblab topildi.
Nowadays, the synthesis of metal complexes containing li- gands with N, and O-donor centers have particular impor- tance. The research solves the problem of competitive coordi- nation in coordination chemistry are very important to intro- duce these complexes into practice as fluorescent, antimicro- bial, fungicide, herbicides, and biostimulators in agriculture. It is necessary to conduct systematic work on the synthesis of new complex com- pounds of phenanthroline with similar properties.
АСИМПТОТИЧЕСКАЯ ФОРМУЛА ДЛЯ ЧИСЛА ПРЕДСТАВЛЕНИЯ НАТУРАЛЬНОГО ЧИСЛА В ВИДЕ СУММЫ КВАДРАТОВ ЧЕТЫРЁХ ПРОСТЫХ ЧИСЕЛ
В работе доказана, асимптотическая формула для чисел представления натурального числа в виде суммы квадратов четырех простых чисел. В качестве следствие получена новая оценка для количества представлений заданного достаточно большого натурального числа в виде суммы квадратов четырех простых чисел, а также оценена мощность множества натуральных чисел, которые нельзя представить в указанном виде (исключительное множество задачи). Полученный результат в определенном смысле улучшает и дополняет ранее известные результаты в этой области. При доказательстве основного результата используется круговой метод Харди–Литтлвуда в варианте И.М. Виноградова.
ОБ ОДНОМ АНАЛОГЕ ЗАДАЧИ С УСЛОВИЕМ БИЦАДЗЕ-САМАРСКОГО НА ОТРЕЗКЕ ВЫРОЖДЕНИЯ И ПАРАЛЛЕЛЬНОЙ ЕЙ ВНУТРЕННЕЙ ОТРЕЗКЕ ОБЛАСТИ, ДЛЯ ОДНОГО КЛАССА ВЫРОЖДАЮЩИХСЯ ГИПЕРБОЛИЧЕСКИХ УРАВНЕНИЙ
Для уравнения в характеристическом треугольнике доказана однозначная разрешимость задачи с условием Бицадзе-Самарского на отрезке вырождения уравнения и параллельной ей внутренней отрезке лежашей внутри области.
функциональное уравнение с двумя сдвигами
методы итераций и последовательных приближений
SURХONDARYO HUDUDIY TRANSPORT TIZIMLARINI TAKOMILLASHTIRISHNING IQTISODIY GEOGRAFIK JIHATLARI
Maqolada Surxondaryo viloyatining transport hududiy tizim- larini rivojlantirish muammolari aniqlangan va ularni tahlil qilish asosida viloyatning transport majmuasini hududiy takomillashtirish hamda qishloq tumanlarining transport iqtisodiy hamda transport infratuzilmaviy salohiyatini yuksaltirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan
SURXONDARYO DARYOSI SUV HAVZASINING BALIQLARI (Actinopterygii:Teleostei) FAUNASI
Surxondaryo Surxon-Sherobod vohasida joylashgan bo‘lib, Qoratog‘daryo va To‘palangdaryolarning qo‘shilishidan hosil bo‘lgan. Ushbu daryolarda ixtiologik tadqiqotlar olib boril- ganda havzada jami 7 turkum, 15 oila, 34 urug’ga mansub 37 tur baliq uchrashi aniqlandi. Aniqlangan turlarning 21 tasi (58%) ni mahalliy, 15 tasi (42%) ni iqlimlashtirilgan va tasodifan pay- do bo‘lgan invaziv turlar tashkil qildi. Havza baliq faunasining 19,4% ini Orol havzasi endemik turlari tashkil qildi.
SURXONDARYO VILOYATI SHAROITIDA LAVANDULA ANGUSTIFOLIA MILL. URUG‘INING UNUVCHANLIGI
Ushbu maqolada Surxondaryo viloyatining o‘ziga xos iqlim sharoitida Lavandula angusti- folia Mill. urug‘larining unuvchanlik darajasi- ga ta’sir qiluvchi omillar o‘rganilgan. Tajribalar natijasida urug‘ unuvchanligiga iqlim, tuproq xususiyatlari, namlik darajasi va urug‘larni oldindan tayyorlash kabi omillar sezilarli ta’sir ko‘rsatishi aniqlangan. Ushbu tadqiqot lavanda o‘simligini mintaqada kengroq ekish va yuqori hosil olish bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar- ni ishlab chiqishga zamin yaratadi.
НОВЫЕ НАХОДКИ КОЛОНИЙ ИНТРОДУЦИРОВАННОГО ВИДА CEPAEA HORTENSIS (MÜLLER, 1774) В ГОРОДЕ МИНСКЕ И МИНСКОЙ ОБЛАСТИ (БЕЛАРУСЬ): СПЕЦИФИКА ФЕНОТИПИЧЕСКОЙ СТРУКТУРЫ
В статье анализируется фенотипическая структура вида Cepaea hortensis, распространенного на территории Минской области и города Минска. Сообщается, что этот вид произошел из Европы через саженцы декоративных кустарников и что окраска раковины полиморфна. В популяциях декоративных деревьев и кустарников Минска и Минской области отмечено присутствие желтокорневого вида Cepaea hortensis и большое количество пяти полосатых и неполосатых вариантов.
QUYI SURXON FLORASINING TRANSFORMATSIYASI VA ADVENTIV TURLARI
So‘nggi yillarda boshqa hududlardan kirib kelgan turlar mahalliy o‘simlik jamoalari tarkibiga tez moslashib, tabiat- dagi bioxilma-xillikni o‘zgartiradigan omillardan biri sifati- da ko‘rilmoqda. Bu holat, ayniqsa, lokal floradagi aborigen turlardan ko‘ra jadal tarqalayotgan va antropogen ta’sirlar bilan birlashib, fitotsenologik faollikni kuchaytiruvchi invaziv o‘simlik turlarining ko‘payishi natijasida aniq ko‘rinadi. Shu sababli, invaziv turlarni o‘rganish dolzarb ahamiyat kasb et- moqda.
“AVESTA” NING JAHON TILLARIDAGI TARJIMALARI TAHLILI
Mazkur maqolada Avestaning tarkibi, shakllanish tarixi va ilmiy tah- liliga e’tibor qaratiladi. Avesta – qadimgi Turon va Eron xalqlarining muqaddas matni boʻlib, u zardushtiylik dinining asosiy manbalaridan biri hisoblanadi. Tadqiqot davomida Avestaning etimologik kelib chiqishi, til xususiyatlari, tarixiy shakllanish jarayoni va uning qoʻlyozma anʼanasi oʻrganiladi. Shuningdek, Sosoniylar davridagi kodifikatsiya jarayonlari, matnlarning Pahlaviy tarjimalari va Gʻarb olimlari tomonidan qay- ta tiklangan qoʻlyozmalar tahlil qilinadi. Avestaning diniy, huquqiy va lingvistik ahamiyati yoritilib, uning Hind-yevropa tillari bilan bogʻliqligi ham koʻrib chiqiladi. Tadqiqotda “Yozma manbalarning ilmiy-texnologik xaritasi” usuli qoʻllanilgan boʻlib, turli tillardagi tarjimalar qiyosiy tahlil qilingan. Maqolada Avestani ilmiy va til jihatdan chuqur tahlil etish zaru- rati mavjudligi ko‘rsatib o‘tilgan. Uning qadimgi jamiyat mafkurasi ham- da diniy anʼanalari haqida muhim maʼlumot berishi asoslangan.
OKS VA HIND PIKTOGRAFIK YOZUVLARINING QIYOSIY TAHLILIGA DOIR DASTLABKI MULOHAZALAR
Nutqning ilohiy bog‘lovchi kuchi bu so‘zdir. Xuddi shu omil insoniyatni boshqa mavjudodlardan ajratib bera oldi. Insoniyat hayotidagi hech bir narsa bir marta aytilgan so‘zning ishonchini kafolatlay olmaydi, bunga esa bashariyat yozuvni ixtiro qilgandagina erishdi. Yozuvni qaysidir ma’noda sivilizatsiya deb atasak, qaysidir jarayonda madaniy inqilob deb atasak bo‘ladi. Yozuvning o‘rganilish tarixiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, har bir davrning kashfiyotlari, ixtirolari yozuvni jamiyatdan siqib chiqara olmadi, aksincha o‘sha ixtirolar taraqqiyoti uchun qayta-qayta yozilgan manbalarga murojat qilishga undadi. Yozuv tufayli insoniyat o‘z ajdodini angladi, o‘rgandi va kelajak uchun kurash yo‘lini ko‘rsatib bera oldi. Yozuv insoniyatni jamoaviy birlashishiga imkon bera oldi.Ushbu maqolada yozuvning paydo bo‘lishi va ayrim hududlar bilan taqqoslash masalasiga yondashilgan.
SIMOB KO‘ZACHALAR BO‘YICHA MANBALAR TAHLILI
Sferokonik idishlar yoki simob ko‘zachalar- ga qiziqish va o‘rganish ishlari nafaqat XIX asrdan boshlangan, balki, o‘rta asrlarning o‘zida ham, maz- kur buyumga nisbatan e’tibor yuqori bo‘lganligi- ni manbalar orqali ko‘rishimiz mumkin. Manbalar- ni o‘rganish, bizga simobko‘zachalar haqida yana- da chuqurroq ma’lumot va tasavvurga ega bo‘lishga, shu bilan birga, ularning vazifaviy maqsadi haqida xulosaga kelishimizga asos bo‘lib xizmat qiladi.
SOPOLLI MADANIYATI AHOLISI KUNDALIK TURMUSH TARZI: OVQATLANISH RATSIONI, KASALLIK VA JAROHATLAR (ANTROPOLOGIK, ARXEOBOTANIK VA ARXEOZOOLOGIK MANBALAR ASOSIDA)
Ushbu maqolada o‘tgan asrning 70-yillaridan to hozirga qadar arxeologik tadqiqotlar davomida qazib qo‘lga kiritilgan Sopolli madaniyatining paleoantropologik, arxeobotanik va arxeozoologik manbalari ustida olib borilgan ilmiy tahlillar natijasida aniqlangan aholining biologik va jismoniy holati, ularning kunlik ovqatlanish ratsioni, turli xildagi kasallik hamda jarohatlari haqida so‘z yuritiladi. Qolaversa, odontologik tadqiqotlar asosida bronza davri aholisining ijtimoiy mashg‘ulotlari, ularning tibbiy darajasi, oziq-ovqat iste’mol maxsulot turlari yoritilib berilgan. Maqolada yana chorvachilik yo‘li bilan boqilgan xonaki va ovchilik kundalik mashg‘ulotlari asosida ovlangan yovvoyi hayvonlarning odamlar hayotidagi o‘rni, ularning insonlar oziq-zanjiridagi ahamiyati, shuningdek, yetishtirilgan donli ekinlarning kunlik taqsimoti kabi masalalar haqida so‘z yuritiladi.