“TerDU xabarlari” jurnali aniq, tabiiy, ijtimoiy va gumanitar sohalar doiralariga mo‘ljallangan nashr bo‘lib, ushbu sohalardagi ilmiy-amaliy, innovatsion yangiliklarni har tomonlama yoritish, jurnalxonlarning ilmiy-innovatsion axborotga bo‘lgan talab-ehtiyojlarini yanada to‘laroq qondirish, jurnal imkoniyatlaridan keng va samarali foydalanishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘yadi. Maqolalar o‘zbek, rus va ingliz tillarida aniq, tabiiy, ijtimoiy va gumanitar sohalar yo‘nalishida chop etiladi. Bosh muharrir: A.H.Toshqulov, iqtisodiyot fanlari doktori, professor. Bosh muharrir o‘rinbosari: A.Shaydullayev, tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD). Mas'ul muharrir: Buzrukova Mohitobon Jamolovna. Manzil: Termiz shahri, “Barkamol avlod” ko'chasi 43-uy Muassis: Termiz davlat universiteti Maqola chop etish formati: online va an'anaviy Davriyligi: har chorakda 1 marta nashr etiladi Tahririyat jamoasi Litsenziya: C-5669698
Talabalarning axborot kompetentligini rivojlantirishda kasbiy fanlar integratsiyasi va uning imkoniyatlari
Maqolada kasbiy fanlar integratsiyasi orqali talabalarning axborot kompetentligini rivojlantirish imkoniyatlari yoritilgan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 TerDU xabarlari
Kasbiy fanlar integratsiyasi sharoitida talabalarning axborot kompetentligini rivojlantirishga yo‘naltirilgan dasturiy ta’minotning pedagogik imkoniyatlari
Maqolada kasbiy fanlar integratsiyasi asosida talabalarning axborot kompetentligini rivojlantirishga xizmat qiluvchi dasturiy ta’minotni yaratish bosqichlari yoritilgan. Shuningdek, elektron ta’lim muhiti, raqamli platforma va AKT vositalaridan foydalanishning pedagogik-metodik ahamiyati asoslangan.
ILK TEMIR DAVRIDA SURXON VOHASI: BANDIXON II YODGORLIGINING YANGI ARXEOLOGIK TADQIQOTLARI
Mazkur maqolada ilk temir davrida Surxon vohasining tarixiy-madaniy rivojlanishi Bandixon II yodgorligida 2024-yilda olib borilgan arxeologik tadqiqotlar asosida tahlil qilinadi. Qazishmalar jarayonida stratigrafik kuzatuvlar, tipologik tahlillar va radiokarbon (C14) usullari qo‘llanilib, yodgorlikning xronologiyasi va madaniy xususiyatlari aniqlashtirildi. Aniqlangan konstruktiv birliklar, sopol buyumlar va boshqa artefaktlar hududda shakllangan ijtimoiy-iqtisodiy hayot hamda hunarmandchilik darajasi haqida muhim ma’lumot beradi. Tadqiqot natijalari Surxon vohasida ilk temir davri madaniyatining shakllanishi va rivojlanish bosqichlarini yoritishda muhim ahamiyat kasb etadi.
BRONZA DAVRIDA TURON HUDUDIDAGI MIGRATSIYON JARAYONLAR: zamonaviy tadqiqotlar (2018–2024) tahlili
Mazkur maqolada Turon hududining bronza davriga oid ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy jarayonlari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Xususan, o‘troq dehqonchilik madaniyatlari hamda chorvador-ko‘chmanchi jamoalar o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarning shakllanishi, rivojlanish bosqichlari va ularning natijasida yuzaga kelgan madaniy sintez jarayonlari ilmiy asosda yoritib beriladi. Tadqiqotda migratsion jarayonlar asosiy omillardan biri sifatida ko‘rib chiqilib, ularning kelib chiqish sabablari, harakat yo‘nalishlari hamda hududlararo madaniy integratsiyaga ko‘rsatgan ta’siri tahlil etiladi. Ayniqsa, Turonning janubiy hududlariga aholining kirib kelishi va bu jarayonning o‘troq hamda chorvador madaniyatlar o‘rtasidagi iqtisodiy almashinuv, texnologik uzatish va madaniy o‘zaro ta’sirni kuchaytirishdagi o‘rni alohida ta’kidlanadi. Shuningdek, migratsiya natijasida yuzaga kelgan madaniy qorishuvlar va ularning arxeologik materiallarda aks etishi ilmiy jihatdan asoslab beriladi.
TURK ХОQОNLIGI DАVRI VOHA HUKMDORLIKLARI MUNOSABATLARIDA BOYSUNNING O‘RNI
Ushbu maqolada Turk xoqonligi tarkibidagi Toxariston voha hukmdorligiga qarashli Chag‘oniyon mulkligining, xususan, Boysunning qo‘shni hududlar bilan siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy aloqalari keng yoritiladi. Shuningdek, Boysunning voha hukmdorliklar va mulkliklar bilan munosabatlardagi tarixiy ro‘li va ahamiyati chuqur tahlil qilinadi. Bundan tashqari, Boysun haqida xitoy sayyohlari esdaliklaridagi ma’lumotlar atroflicha tahlil qilinadi. Shuningdek, turli manbalarda yozib qoldirilgan xoqonlik davrida Chag‘oniyon boshqaruv tizimidagi unvonlar haqidagi ma’lumotlar qiyosiy o‘rganiladi.
DALVARZINTEPA MANBALARIDA MITRA OBRAZINING IFODALANISHI
Mazkur maqolada Dalvarzintepa arxeologik yodgorligi Kushon davri shahar madaniyati kontekstida, ayniqsa Mitra kultining ifodalanishi nuqtai nazaridan kompleks tarixiy-arxeologik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot jarayonida yodgorlikning urbanistik tuzilishi, ijtimoiy-iqtisodiy tizimi hamda diniy-madaniy xususiyatlari arxeologik qazishmalar natijalari va yozma manbalar sintezi asosida ko‘rib chiqiladi, bunda Mitra obrazining moddiy va ramziy shakllarda aks etishi alohida e’tiborga olinadi.
SURXON VOHASINING SIRLI ICHIMLIGI: HAOMA TRANSFORMATSIYASI
Mazkur maqolada Surxon vohasining bronza davri Sopolli madaniyati xalqlari diniy – mafkuraviy hayotida haoma marosimining paydo bo‘lishi, uning oddiy ritualdan ijtimoiy - siyosiy ahamiyatdagi kult darajasiga ko‘tarilishi arxeologik moddiy manbalar misolida tahlil qilindi. Shuningdek, zardushtiylikning muqaddas kitobi “Avesta” asosida Surxon vohasining diniy qarashlardagi transformatsiyon jarayonlar batafsil yoritilgan.
VIDEVDATDA KOHINLAR INSTITUTI VA UNING BOYSUN ETNOGRAFIK MUHITIDAGI TRANSFORMATSIYASI
Mazkur maqolada Zardushtiylik diniy-falsafiy tizimining muhim manbasi bo‘lgan Avesto, xususan Videvdat matnida aks etgan kohinlar instituti qiyosiy va funksional yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda yozma manbalar tahlili bilan bir qatorda etnografik materiallar ham jalb etilib, qadimgi marosimiy tizimlarning zamonaviy madaniy muhitdagi strukturaviy davomiyligi o‘rganiladi. Boysun hududidagi marosimiy amaliyotlar kohinlar tizimi bilan tipologik jihatdan qiyoslanib, ularning jamoaviylik, funksional mehnat taqsimoti hamda ritual tartib bilan bog‘liq jihatlari ochib beriladi. Natijalar Zardushtiylik marosim tizimi murakkab iyerarxik tuzilishga ega bo‘lganini va uning ayrim elementlari O‘rta Osiyo etnografik an’analarida transformatsiyalangan holda saqlanib qolganini ko‘rsatadi.
MARY BOYSE TADQIQOTLARIDA NAVRO‘ZGA OID QARASHLARI VA AHAMIYATI. MAVSUMIY BAYRAMLAR
Bahorning kirib kelishi bilan turli xil mavsumiy bayramlar boshlanadi. Ularning eng mashhuri shubhasiz, Navro‘zdir. Navro‘z juda qadimiy va ahamiyati jihatidan muqaddas bayramlar qatorida turadi. Uning yaratilishi va nishonlanish tartibi turli xalqlar va mintaqalarni o‘z ichiga oladi va tadqiqotlar ham yetarlicha. Bu kun Yevrosiyo materigining cheksiz kengliklarida nishonlanadi. Maqolada ingliz tarixshunos olimasi Mary Boyse tadqiqotlari asosida Navro‘z bayramining tarixini o’rganishdagi o‘rni yoritib beriladi.
O‘zbekistonda diniy-ma’rifiy sohani rivojlantirish: Surxondaryo tajribasi
Mazkur maqolada O‘zbekistonda diniy-ma’rifiy sohani rivojlantirish jarayonlari Surxondaryo viloyati misolida tahlil qilinadi. Tadqiqotda davlatning diniy siyosati, ma’naviy-ma’rifiy islohotlar, diniy ta’lim muassasalari faoliyati va ularning jamiyat barqarorligiga ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, hududda amalga oshirilayotgan tashabbuslar, xalqaro hamkorlik va diniy bag‘rikenglikni mustahkamlashga qaratilgan chora-tadbirlar yoritiladi. Surxondaryo tajribasi diniy-ma’rifiy siyosatni takomillashtirishda muhim model sifatida baholanadi. Tadqiqot natijalari sohani yanada rivojlantirish bo‘yicha amaliy takliflarni ishlab chiqishga xizmat qiladi.
O‘RTA OSIYO BRONZA DAVRI IBODATXONA ME’MORCHILIGI: TIPOLOGIK TAHLIL VA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH
Tarixiy-madaniy meros obyektlarini asrash zamonaviy arxeologiya fanining eng dolzarb vazifasidir. Tadqiqot doirasida ibodatxonalar mintaqadagi qadimgi jamiyatlar hayotining diniy, ijtimoiy va xo‘jalik jihatlarini o‘zida mujassam etgan murakkab ko‘p vazifali tuzilmalar sifatida tahlil qilinishiga alohida e’tibor qaratilgan. Ushbu maqolada O‘rta Osiyoning bronza davri ibodatxona me’morchiligini har tomonlama o‘rganish va saqlash uchun 3D modellashtirish usullari hamda GIS texnologiyalarini uyg‘unlashtirgan zamonaviy yondashuvlar qo‘llanilgan. Sarazm, Sopollitepa, Dashli, Gonur-Depe, To‘g‘oloq va Jarqo‘ton kabi muhim arxeologik yodgorliklar misolida raqamli texnologiyalarning yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostidagi obyektlarni hujjatlashtirish, tahlil qilish va tasvirlashdagi samaradorligi namoyon etilmoqda. O‘tkazilgan tipologik tahlil bronza davri muqaddas inshootlarini o‘rganishga tizimli yondashuvni ta’minlaydi, bu esa ularning Markaziy Osiyoning qadimgi jamiyatlarida tutgan o‘rnini chuqurroq tushunishga yordam beradi. Raqamli qayta tiklashning zamonaviy usullaridan foydalanish yo‘qolgan me’moriy unsurlarni aniq qayta yaratish imkonini beradi, shuningdek, madaniy meros obyektlarining rejalashtirish yechimlari, konstruktiv xususiyatlari va ma’noviy jihatlarini batafsil fazoviy tahlil qilish imkonini yaratadi. Olingan natijalar Markaziy Osiyoning bronza davridagi urbanizatsiya va madaniyat shakllanishi jarayonlarini tushunishda katta ilmiy ahamiyatga ega bo‘lib, arxeologik merosni saqlashning zamonaviy usullari uchun amaliy qiymatga ham egadir.
geografik axborot tizimi texnologiyalari
SURXON VOHASI TOPONIMIYASIDA ETNIK QATLAMLAR (OLACHOPON, JOBU, SARIQ, CHIGʻATOY MISOLIDA)
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyati hududidagi etnotoponimlarning kelib chiqishi, tarixiy-etnik ildizlari hamda shakllanish jarayonlari tahlil qilinadi. Xususan, Olachopon, Jobu, Sariq va Chigʻatoy kabi qishloq nomlari misolida toponimlarning etnik tarkib, migratsiya jarayonlari, qadimgi turkiy unvonlar va urug‘-qabila tizimi bilan bog‘liqligi yoritilgan. Tadqiqot natijalari hudud toponimiyasining ko‘p qatlamli tarixiy asosga ega ekanligini ko‘rsatadi.
TERMIZ–HIROT YO‘NALISHI: XIX ASR OXIRIDA IMPERIYALARARO STRATEGIK RAQOBAT MAYDONI
Mazkur maqolada XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Markaziy Osiyoda yuz bergan geosiyosiy jarayonlar doirasida Termiz–Hirot yo‘nalishining harbiy, iqtisodiy va strategik ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot “Katta o‘yin” kontekstida Rossiya va Buyuk Britaniya o‘rtasidagi raqobatni hududiy infratuzilma, transport yo‘llari, savdo tizimi va harbiy joylashuvlar orqali yoritishga qaratilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, mazkur yo‘nalish harbiy logistika, iqtisodiy kirib borish va siyosiy nazorat kesishgan murakkab strategik makon sifatida shakllangan.
SURXONDARYO BUYUK TAMADDUN BESHIGI: YUNON-BAQTRIYA VA KUSHON TANGALARIDA IFODALANGAN MIFOLOGIK OBRAZLAR TAHLILI
Ushbu maqolada Yunon-Baqtriya va Kushon davrlariga oid tangalarda uchraydigan mifologik obrazlar oddiy va tushunarli tilda tahlil qilinadi. Tadqiqotda qadimgi tangalar faqat pul vositasi emas, balki o‘sha davrning diniy qarashlari, madaniy aloqalari va siyosiy g‘oyalarini aks ettiruvchi muhim tarixiy manba ekanligi ko‘rsatib beriladi. Yunon-Baqtriya tangalarida asosan yunon mifologiyasiga oid xudolar tasvirlangan bo‘lib, ular hukmdor hokimiyatini mustahkamlash va uni ilohiylashtirish maqsadida ishlatilgan. Kushon tangalarida esa turli madaniyat va dinlarga tegishli xudolar birgalikda uchraydi. Maqolada ikki davlat tangalari solishtirilib, ularning o‘xshash va farqli tomonlari ochib beriladi.
BOYSUN TUMANI BIBISHIRIN QISHLOG‘INING TARIXIY-ETNOGRAFIK TAVSIFI
Ushbu maqolada Surxondaryo viloyati Boysun tumani Bibishirin qishlog‘ining tarixiy-etnografik xususiyatlari, an’anaviy xo‘jalik faoliyati hamda zamonaviy madaniy jarayonlari tahlil qilinadi. Xususan, qishloq aholisi hayotida chorvachilik, dehqonchilik va hunarmandchilikning o‘rni, ularning iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, Bibishirin hududida shakllangan urug‘-qabilaviy tarkib va ularning tarixiy kelib chiqishiga oid ma’lumotlar ham ko‘rib chiqiladi.
ZARDUSHTIYLIK SHAKLLANISHI DAVRIDA MARKAZIY OSIYONING TABIIY IQLIMI VA UNING DINIY TAFAKKURGA TA’SIRI
Mazkur maqolada zardushtiylik shakllanishi davrida Markaziy Osiyoning tabiiy landshafti, iqlimi, suv manbalari va ekologik sharoitining diniy tafakkurga ta’siri tahlil qilinadi. Avesto ma’lumotlari hamda arxeologik topilmalar asosida tabiat unsurlarining muqaddaslashtirilishi, dualistik qarashlarning shakllanishi va zardushtiylikning tabiiy-geografik omillar bilan bog‘liqligi yoritiladi.
O‘RTA OSIYO XALQLARI MADANIYATIDA OT: TARIXIY MANBALAR VA TIPOLOGIK TALQIN
Mazkur maqolada O‘rta Osiyoda qadimdan mavjud bo‘lgan ot turlarining shakllanishi, ularning biologik va morfologik xususiyatlariga ko‘ra tasnifi hamda tarixiy manbalarda aks etishi tahlil qilinadi. Qadimgi yozma yodgorliklar, arxeologik topilmalar va numizmatik materiallar asosida ot yetishtirish madaniyati va uning ijtimoiy-harbiy hayotdagi o‘rni yoritilgan. Tadqiqotda xitoy solnomalari, yunon-rim, arab va fors manbalari solishtirilib o‘rganilgan. Natijada qadimiy ot turlari mintaqa iqtisodiyoti, madaniyati va siyosiy taraqqiyotida muhim ahamiyat kasb etgani asoslab berilgan.
БАЙСУНТАУ―ПЕРВАЯ ОБОРОНИТЕЛЬНАЯ ЛИНИЯ ГРЕКО-БАКТРИЙСКОГО ЦАРСТВА
BOYSUN KASHTACHILIGINING TARIXIY VA ZAMONAVIY RIVOJLANISHI
O‘zbek kashtachiligi xalq amaliy san’atining muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, u milliy madaniyat, estetik qarashlar hamda xalqning asrlar davomida shakllangan badiiy tafakkurini o‘zida mujassam etadi. Ushbu san’at turi nafaqat bezak vazifasini bajaradi, balki o‘zbek xalqining urf-odatlari, marosimlari va ijtimoiy hayoti bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan ma’naviy meros hisoblanadi. Kashtalarda aks etgan naqsh va ranglar orqali xalqning dunyoqarashi, tabiatga munosabati hamda ramziy tasavvurlari ifodalanadi. Mazkur maqolada kashtachilikning hududiy maktablari, xususan, Boysunda shakllangan kashtachilik an’analari, uning o‘ziga xos uslublari va badiiy xususiyatlari, kashtachilikda qo‘llaniladigan naqshlarning semantik ma’nolari o‘rganiladi.
Mazkur maqolada Surxon vohasining ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotida muhim oʻrin tutadigan Boysun hududining strategik imkoniyatlari kompleks va tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida hududning qulay geografik joylashuvi, boy tabiiy resurslari, noyob ekologik muhiti, turizm salohiyati, ayniqsa etnoturizm va ekoturizm yoʻnalishlaridagi imkoniyatlari atroflicha yoritilgan. Shuningdek, qishloq xoʻjaligini rivojlantirish istiqbollari, mahalliy ishlab chiqarishni kengaytirish omillari oʻrganilgan.
ЭТНИК ИДЕНТИКЛИК МАСАЛАСИ ВА УНИНГ ЭТНИК ТАРИХНИ ЎРГАНИШДАГИ РОЛИ(СУРХОНДАРЁ ВОҲАСИ МИСОЛИДА)
Мақолада Сурхондарё воҳасининг XX асрдаги этник тарихи мисолида этник идентиклик масаласи таҳлил қилинган. Унда этник идентиклик тушунчаси асосий назарий ёндашувлар (примордиализм, модернизм ва бошқалар) контекстида ёритилган. Уруғ-қабилавий муносабатлар ва этник таркиб шаклланишида этник идентикликнинг муҳим омил эканлиги кўрсатилган.
Мазкур мақолада Термиз шаҳрининг Марказий Осиёнинг муҳим тарихий-маданий ва сиёсий марказларидан бири сифатидаги ўрни ҳамда унинг Биринчи ва Иккинчи Ренессанс даврларидаги ҳиссаси таҳлил қилинади. Шаҳарнинг географик жойлашуви, тарихий тараққиёти ва исломий тафаккур ривожидаги аҳамияти ёритилади. Шунингдек, термизлик алломалар фаолияти, саййидлар сулоласи ҳамда Темурийлар даврида Термизнинг тутган ўрни очиб берилиб, унинг минтақа сивилизациясига таъсири асослаб берилади
Boysun bekligi aholisi demografik jarayonlari.(XIX asr oxiri -XX asr boshlari.)
Ushbu maqolada Surxon vohasi aholisi ijtimoiy turmush darajasi hamda demografik jarayonlari, aholi milliy tarkibi hamda xo‘jalik hayoti bilan bog‘liq masalalari ilmiy tahlil etilgan. Shuningdek, aholi demografik jarayonlaridagi migratsiya masalalari yoritib o‘tilgan.
bekliklarga tegishli amlokliklar va ulardagi aholi xo‘jaliklarining mashg‘uloti
BOYSUNNING AYRIM QISHLOQLARIGA XOS ETNOLOKAL XUSUSIYATLAR(Machay va Qizilnavr qishloqlari misolida)
Ushbu maqolada Boysunning qadim makonlari hisoblangan Machay va Qizilnavr qishloqlari aholisining an’anaviy turmush tarzi va uning etnolokal xususiyatlari yuzasidan ma’lumotlar berilgan.
IMPORT/EXPORT IN AN INTEGRATED CULTURAL SYSTEM
From the middle of the third to the beginning of the second millennium BCE, there were extensive relations between south-eastern Iran and the Oxus culture: the evidence attests to strong cultural homogeneity between these regions. A period of intercultural relations or an Integrated Cultural System (= ICS) began in the mid third millennium BCE, lasting until the first centuries of the second millennium BCE (ca. 1800 BCE).
“БОЙСУН-БАҲОРИ” ОЧИҚ ФОЛЬКЛОР ФЕСТИВАЛИ МИЛЛИЙ-МАЪНАВИЙ ЭЪТИҚОДЛАРИМИЗНИ РАМЗИ: ЭТНОГРАФИК ТАҲЛИЛЛАР
Мақолада Бойсун туманининг ноёб моддий ва маънавий маданияти, "Бойсун баҳори" очиқ фольклор фестивалининг миллий қадриятларни тиклашдаги роли этнографик нуқтаи назардан таҳлил қилинган. Шунингдек, ҳудуднинг археологик ёдгорликлари, топонимикаси, ўсимлик дунёси ва доривор гиёҳларининг илмий-амалий аҳамияти ёритилган. Бойсуннинг ЮНЕСКО томонидан "Инсоният оғзаки ва маънавий мероси дурдонаси" сифатида эътироф этилиши ва ҳудудда олиб борилган илмий экспедициялар натижалари баён этилган.
JANUBIY O‘ZBEKISTON VOHA SIVILIZATSIYALARINING EKOLOGIK INQIROZI VA UNING JARQO‘TON HUDUDIGA TA’SIRI (BRONZA DAVRI MATERIALLARI ASOSIDA)
Markaziy Osiyo qadimdan sivilizatsiyalararo aloqalar va madaniy almashinuvda muhim o‘rin tutgan bo‘lib, uning quruq iqlimi va ekologik sezgirligi bu hududni inson–tabiat munosabatlarini o‘rganishda muhim ilmiy maydonga aylantiradi (1-rasm). Mazkur tadqiqotda Jarqo‘ton yodgorligidan olingan arxeobotanik, palinologik va barqaror izotop ma’lumotlari tahlil qilinadi. Natijalar miloddan avvalgi 4000-yildan keyingi davrda qishloq xo‘jaligi tizimi murakkablashganini hamda taxminan 3900 yil avval yuz bergan qurg‘oqchilik voha xo‘jaligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatib, uning transformatsiyasiga olib kelganini ko‘rsatadi.
Бойсун нафақат табиати, балки қадим тарихи, бой анъаналари, қадриятлари билан ҳам гўзал ва бетакрор бир гўша. Хўш, фусункор Бойсуннинг Ўзбекистоннинг бошқа ҳудудлардан фарқ қиладиган жиҳатлари - феномени нималардан иборат? Бойсун – бир қараганда оддий бир ҳудуд, аммо у табиат, тарих ва маданиятлар қоришган ва уйғунлашган ноёб “тирик лаборатория” ҳамда очиқ осмон остидаги музейдир. Жанубий Ўзбекистонда жойлашган бу манзил нафақат манзаралари, балки ўзига хос ландшафти, қатор ўзига хос жиҳатлари билан ажралиб туради. Бойсун - табиий феномен, яъни камдан-кам учрайдиган, ғайриоддий ҳодиса. У тоғлар бағрида, иқлим ва “ёпиқ макон” таъсирида минг йилларки жилваланган манзил.
IMKONIYATI CHEKLANGAN TALABALARNING TA’LIM EHTIYOJLARI VA TADQIQOTLAR TAHLILI
Maqola imkoniyati cheklangan talabalarning ta’lim ehtiyojlari va ularni qondirish yo‘llari, shuningdek, O‘zbekistonda inklyuziv ta’limning hozirgi holati va rivojlanish istiqbollarini tahlil qilindi. Nogironlikning ijtimoiy modeli, individual ta’lim rejalari (IEP), yordamchi texnologiyalar (ekran o‘quvchilar, nutqni matnga aylantiruvchi dasturlar) va o‘qituvchilar malakasining muhimligi xorijiy va mahalliy tadqiqotlar misolida yoritildi. O‘zbekistonda infratuzilma yetishmovchiligi, ijtimoiy stigmalar, o‘qituvchilarning yetarli tayyorgarligi yo‘qligi va moliyaviy cheklovlar asosiy to‘siqlar deb xulosa qilindi. Maqolada Finlyandiya, Kanada va Avstraliya tajribalari bilan solishtirilgan holda mahalliy muammolarga yechim sifatida infratuzilmani yaxshilash, o‘qituvchilar malakasini oshirish, yordamchi texnologiyalarni joriy etish va jamiyatda ijobiy munosabat shakllantirish taklif etiladi.
TALABALARDA AXBOROT ADDIKSIYASINING STRUKTURAVIY-MODELI
Maqolada talabalar orasida axborot addiksiyasining paydo bo‘lishi va barqarorlashuvini izohlovchi strukturaviy-model taklif etiladi. Tadqiqotda nazariy tahlil, konseptual modellashtirish va talabalarning raqamli xulqiga oid empirik manbalarni qiyosiy sharhlash qo‘llanildi. Metodologiya sifatida fanlararo nazariy sintez, modellashtirish va oliy ta’lim muhitiga oid amaliy kuzatuvlar tahlili tanlandi Natijalar risk omillari, himoya resurslari hamda ta’lim jarayonida erta diagnostika va profilaktika mexanizmlarini aniqlaydi.